Chat with us, powered by LiveChat
Altijd 30 dagen bedenktijd en gratis retourneren | Gratis verzending vanaf 20 euro.
Overgangsdynamiek tekens in de bladmuziek
dynamische tekens

Overgangsdynamiek tekens in de bladmuziek

Mijn derde blog over muziektheorie gaat over overgangsdynamiek tekens in bladmuziek. Dus deze keer geen muziekgenre zoals nocturne of sonate, maar meer over gevoelig spelen.

Pas kwam iemand naar ons toe en zei tegen ons dat de muziekleraar tegen haar had gezegd dat ze technisch goed speel, maar dat het gevoel ontbreekt. En misschien het je het zelf ook wel eens gehoord, dat iemand een liedje speel met veel gevoel.

Muziek laten voelen gebeurd niet alleen door ritme, tempo een melodie of mooi woorden. Ook het gebruik van dynamiektekens is ontzettend belangrijk. Ik hoop je in deze blog uit te leggen welke tekens en hoe je ze moet interpreteren, tenminste ik zal het proberen. Je zult al wel noten kennis moeten hebben wanneer je je in dynamiektekens wilt verdiepen.

Dynamiek in de muziek

Op veel instrumenten je hard of zacht spelen, zonder een volumeknop om te draaien. Wanneer je piano speelt weet je dat, wanneer je hard een toets aanslaat de klank van de toon harder is en als je hem zacht aanslaat de toon ook dacht is. Dat hard en zacht spelen heet dynamiek.

Om het verschil in hard en zacht spelen op te schrijven, zodat de pianist weet wat de componist heeft bedoeld, zijn er tekens bedacht. Alle termen en afkorting zijn in het Italiaans.

Hoofdindeling

In principe zijn er vier hoofdsoorten dynamiek:

  • Stabiele dynamiek. De schommelingen in sterkte ontbreken geheel. Deze dynamiek komt vooral voor in de oude objectiverende muziek uit de Middeleeuwen en Renaissance
  • Terrassendynamiek, ook wel registerdynamiek genoemd. Dit soort dynamiek zie je veel in de Barok en vroege classicistische periode. In deze dynamiek staan twee tegenovergestelde sterktegraden naast of tegenover elkaar zonder geleidelijke overgang. Een speciaal geval is de echodynamiek, de herhaling van een frase in een zachtere dynamische sterkte.
  • Labiele dynamiek, ook wel overgangsdynamiek. Hierin twee verschillende sterktegraden die wel geleidelijk overgaan, bijvoorbeeld van zacht naar sterk of omgekeerd.
  • Seriële dynamiek. Bij deze dynamiek sterktegraden volgens een serieel patroon zijn gerangschikt.

Alternatieve indeling

Aan dynamiek wordt tegenwoordig ook de letterlijke betekenis gegeven aan de  ‘beweging’ van de muziek. Dat betekend dat de sterktegraden zowel letterlijk als figuurlijk kunnen worden geïnterpreteerd als verschillende graden van spannend. Bijvoorbeeld als iemand fluistert kan het toch ontzettend spannend zijn om  naar te luisteren of iemand die schreeuwt slap overkomen. Of wanneer iemand op afstand zacht klinkt dan dichterbij terwijl hij toch even hard praat. Vandaar dat er nog een andere indeling is.

  • Spatiële dynamiek, i.v.m.  ruimte en afstand
  • Spanningsdynamiek , over de mate spanning
  • Absolute dynamiek, de volume-knop
  • Relatieve dynamiek, i.v.m. verhoudingsdynamiek
  • Psychologische dynamiek, de suggestie telt, niet de meetbare sterkte

Hoe wordt de dynamiek bekend gemaakt op papier

In de muziek is gebruikelijk om het volume waarmee de toon, passage of gedeelte van een muziekstuk moet klinken aan te geven met dynamiek tekens. Zo’n teken is dan geldig totdat er een nieuw teken staat.

n =  niente                                         volledig stil
ppp = pianissimo possibile           zo zacht mogelijk
pp = pianissimo                                zeer wacht

p = piano                                            zacht
mp = mezzopiano                           gematigd zacht
mf = mezzoforte                             gematigd luid of sterk
f = forte                                               sterk of luid
ff = fortissimo                                   zeer luid
fff = forissimo possibile                 zo luid of sterk mogelijk

Natuurlijk is dit erg relatief, want was is luid en wat is zacht? In de hedendaagse muziek worden nog extremere geluidstekens gegeven ppppppp of ffffffff, maar dat is meer psychologisch voor de uitvoerder dan dat het echt hoorbaar is.

Overgangsdynamiek

Met overgangsdynamiek wordt bedoelt dat er een geleidelijke overgang is van het volume van sterk naar zacht of anders om. Ze noemen dat bijvoorbeeld

Crescendo: luider of sterker worden
Decrescendo: zachter worden.

dynamische tekens

Lijnen onder de melodie zijn veel voorkomende tekens die de namen crescendo en decrescendo vervangen. Deze tekens worden ook wel ‘vogelbekken’ of ‘hairpins’ genoemd.

Overgangsdynamiek, en dan vooral crescendo kan ook ‘richting’ geven naar een hoogte punt in de melodie of naar een markante plek in de compositie.

Meer termen voor overgangsdynamiek

Naast deze twee, veel gebruikte, termen zijn er nog een aantal Italiaanse termen die voorkomen in de overgangsdynamiek.

Sempre più forte: steeds sterker wordend
Sempre più piano: steeds zachter wordend
Poco a poco più forte: geleidelijk steeds sterker wordend
Poco a poco più piano: geleidelijk steeds zachter wordend
Deficiendo: afnemend
Espirando: wegstervend
Estinguendo: uitdovend
Mancando: afnemend
Morendo: wegstervend
Perdendo: toonkracht verliezend
Perdendosi: zich verliezend
Smorzando: wegstervend.

Wanneer er in een maat of passage meerdere dynamische tekens staan, moet je ineens schakelen van sterk naar zacht of anders om. Je moet echt heel veel oefenen wil je dat goed kunnen. Niet bij elke maat staat een teken vermeld, daarom moet je, tot het volgende teken, even hard spelen als het vorige teken weer geeft. Tot je weer een nieuw teken tegen komt.

Om dat een teken een teken is, kan elke pianist het net zo spelen als hij zelf wil. Dat betekend dat wanneer 2 pianisten allebei hetzelfde stuk spelen het voor de luisteraar toch verschillend kan klinken. Muzikanten gebruiken dynamiek om gevoel in hun muziek te brengen en dat doe je zoals jij dat mooi vind. Je ontwikkeld dan je eigen stijl. Je speel dan wel een stuk van Mozart, maar de mensen  horen jou.

Hier moet je wel mee uitkijken, want een eigen stijl is natuurlijk mooi en goed, maar het kan ook allemaal op elkaar gaan lijken en misschien oppervlakkig wordt. Daarom is het belangrijk dat je bij het oefenen goed let op de tekens. Ze staan er niet voor niets. Het is net als bij leren lezen. Je leert eerste woorden lezen door ze te hakken en plakken en met die woorden leer je zinnen. Je leert klemtoon leggen en je leert een boek lezen en daarna kan je pas een boek voorlezen.

Veel oefenen dus.

Pianoforte deel 2 is bijvoorbeeld een boek waar dynamiek tekens uitgelegd wordt
Maar ook de Bastien Pianomethode besteedt hier uitgebreid aandacht aan.

Sluit Menu
×

Winkelmand